Hoe zie jij de rol van een arts?

De arts, of het nu een huisarts of een specialist is, wordt vaak gezien als een autoriteit op het gebied van gezondheid en ziekte. Maar is dat beeld wel in overeenstemming met de werkelijkheid?

Artsen zijn bevlogen professionals die ervoor kiezen een lange en intensieve opleiding te volgen om hun leven in dienst te stellen van anderen. Zij beschikken over veel kennis en kunnen in tal van situaties waardevolle oplossingen bieden.

Die achtergrond en expertise kunnen indruk maken. Wanneer je te maken krijgt met lichamelijke klachten, is het begrijpelijk dat je geneigd bent je door hen te laten begeleiden.

De medische wereld is echter niet allesomvattend en kent grote hiaten en beperkingen, zoals ik zelf heb vastgesteld in mijn medische studie. Toch kan de indruk ontstaan dat artsen dé autoriteit zijn op het gebied van gezondheid.

Hoewel de relatie tussen een arts en patiënt de afgelopen decennia sterk is veranderd en gelijkwaardiger is geworden, zijn mensen nog vaak geneigd adviezen op te volgen, zonder enige vragen te stellen.

In deze blog ga ik in op de relatie tussen arts en patiënt: hoe die eigenlijk zou moeten zijn en waarom het belangrijk is dat je altijd zelf de regie behoudt over je gezondheid.

Traditionele relatie tussen arts en patiënt

Lang was de relatie tussen arts en patiënt nogal betuttelend: de dokter bepaalde alles en de patiënt volgde gehoorzaam.

De arts had de leiding en bepaalde wat er moest gebeuren. De patiënt had daarin destijds weinig te zeggen en volgde het advies op van de dokter.

Het woord ‘patiënt² ’ komt van het Latijn patiens en heeft oorspronkelijk de betekenis van ‘iemand die lijdt of iets ondergaat’. In het Latijn betekende het dus niet ‘zieke’. Pas later kreeg het woord de specifieke medische betekenis: ‘iemand die een behandeling ondergaat’.

Patiëntrelatie volgens de huidige wetgeving

De relatie tussen arts en patiënt is over de jaren veranderd. Dit is in Nederland zelfs sinds 1995 vastgelegd in een wet (de WGBO³).

Het uitgangspunt volgens deze wet, is dat de patiënt zelf mag beslissen over zijn lichaam en zijn behandeling. Een arts mag alleen behandelen als de patiënt toestemming geeft op basis van goede en duidelijke informatie.

Dat betekent dat de arts moet uitleggen wat er aan de hand is, welke behandelingen mogelijk zijn en wat de voordelen en risico’s zijn. De arts behoort zich meer als adviseur op te stellen.

Ook behoort hij te vertellen of er andere opties zijn. Pas daarna kan de patiënt een keuze maken. De uiteindelijke beslissing welke behandeling te volgen en binnen wat medisch verantwoordt is, ligt uiteindelijk bij de patiënt.

Samen behoren ze te bespreken wat het beste past. Zo ontstaat een behandeling die niet alleen medisch klopt, maar ook aansluit bij de wensen van de patiënt zelf.

Hoewel dit in theorie een helder en wenselijk aanpak is, laat de praktijk zien dat er nog aanzienlijke beperkingen en obstakels bestaan.

De praktijk is helaas anders

Helaas is de relatie tussen arts en patiënt nog niet zoals die door de wet bedoeld is. Daar zijn een aantal belangrijke redenen voor aan te dragen.

Eenzijdige kennis arts

Artsen werken niet holistisch

Er zijn artsen die gespecialiseerd zijn en niet holistisch⁷ werken. Voor elk orgaan of systeem is er een aparte specialist⁸. Dat zorgt voor specifieke kennis op een klein gebied. Iemand met meerdere klachten moet verschillende artsen bezoeken, die ieder voor zich alleen maar naar hun eigen aandachtsgebied kijken. Er wordt niet naar de mens en zijn lichaam als een samenhangend geheel gekeken.

Dat betekent niet dat artsen niet wíllen kijken naar het geheel, maar hun opleiding, specialisatie en de manier waarop de zorg is ingericht, maken het vrijwel onmogelijk om holistisch te werken.

Geen kennis over natuurlijke geneeswijzen

Artsen worden opgeleid in de farmaceutische behandeling van ziekten. Van andere geneeswijzen weten zij vaak weinig of helemaal niets af.

Daarbij wordt er nogal neerbuigend gekeken naar deze ‘concurrerende’ geneeswijzen die vaak worden gezien als onwetenschappelijk en kwakzalverij⁹.

Steeds meer mensen maken juist gebruik van deze natuurlijke of complementaire geneeswijzen. Voorbeelden zijn:

• natuurgeneeskunde¹⁰
• orthomoleculaire geneeskunde¹¹
• homeopathie¹²
• fytotherapie¹³
• traditionele Chinese geneeskunde¹⁴
• ayurveda¹⁵
• osteopathie¹⁶
• chiropractie¹⁷
• antroposofische geneeskunde¹⁸

Rol farmaceutische industrie

De farmaceutische industrie speelt een dominante rol in de medische wereld. Ze doen er alles aan om hun belangen te bewaken en hun medische middelen voorgeschreven te krijgen. De arts staat hiermee ook onder grote invloed van deze listige industrie. Dat kan vragen oproepen over onafhankelijk handelen en of echt het beste wordt voorgesteld en gedaan voor de patiënt.

Protocollen¹⁹

Artsen werken met vaste richtlijnen en protocollen die hen juridisch binden. Zij dienen die te volgen, want als ze dat niet doen, zijn zij juridisch aansprakelijk in geval er iets misgaat. Zij moeten om die reden deze protocollen volgen, ook al botsen die soms met hun eigen inzichten.

Tijd is een factor

Artsen hebben veelal weinig tijd voor hun patiënt. Consulten zijn vaak kort. Door tijdgebrek is er geen ruimte voor een rustig gesprek en echte aandacht. De patiënt krijgt weinig tijd om vragen te stellen wat meestal onvoldoende is om echt te begrijpen wat artsen als aanpak voorstellen.

Grootschaligheid

Door de schaalvergroting in de gezondheidszorg voelen mensen zich ook vaak verloren in het medische systeem. Er is minder persoonlijke aandacht en tijd, veel wisselingen van artsen die met protocollen werkt, komt het meer neer op standaardisering in plaats van individuele zorg.

Tijd voor een nieuwe kijk

Er zijn nog steeds mensen die opkijken naar hun arts en al is dat op zich te begrijpen, is het ook van belang te begrijpen dat jouw stem, jouw mening en jouw rechten ertoe doen en gelijk staan met die van artsen. Deze rechten zijn niet voor niets in de Nederlandse grondweg opgenomen.

Ken je rechten als patiënt want je mag nee zeggen, een second opinion vragen of een behandeling weigeren. Wat er ook wordt gezegd, de wet beschermt je hiertegen.

Als een arts je een behandelplan voorstelt en advies geeft dan is dat uiteraard prima, maar omdat het over jou lichaam gaat, ben jij degene die de uiteindelijke beslissing neemt.

Wat als artsen en specialisten jouw kennis en rechten serieuzer zouden nemen, zich bewust waren van hun eigen beperkingen, jou actief zouden betrekken bij de verschillende behandelopties in de breedst mogelijke zin, en je als mens werkelijk serieus zouden nemen in alles wat jouw gezondheid betreft?

Ik vind het niets meer als normaal, wat vind jij?

Nick

---

1. geïnformeerde toestemming: het recht van een patiënt of deelnemer om weloverwogen toestemming te geven voor een medische behandeling of onderzoek, gebaseerd op duidelijke informatie over doelen, risico’s en alternatieven. In het Engels ‘informed consent’. ↩︎
2. patiënt heeft ook te maken met het Engelse woord patience wat ‘geduld’ betekent. Zowel patiënt als het Engelse patience komen van het Latijnse werkwoord: patī betekent ‘lijden, verdragen, ondergaan’, patiēns betekent ‘lijdend, verdurend’ en patientia betekent ‘het vermogen om te verdragen’: patience (geduld) ↩︎
3. WGBO: wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst. Deze Nederlandse wet regelt de rechten en plichten van patiënten en zorgverleners. De wet bepaalt onder andere dat een arts niet zomaar iets mag doen, hij moet eerst uitleggen wat er aan de hand is, wat de mogelijkheden zijn en daarna beslist de patiënt of hij of zij akkoord gaat. De Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (WGBO) is in werking getreden op 1 april 1995 ↩︎
4. artikel 11: in dit artikel staat het recht op de onaantastbaarheid van het menselijk lichaam. Iedereen mag zelf bepalen wat er met zijn of haar lichaam gebeurt, of medische handelen worden verricht en of voorgeschreven medicijnen worden ingenomen. https://www.denederlandsegrondwet.nl/artikel/2008/11- onaantastbaarheid-lichaam ↩︎
5. symptomen: waarneembare of voelbare verschijnselen die erop wijzen dat er iets in het lichaam (of de psyche) aan de hand is. Het zijn dus signalen, geen oorzaken. Symptomenworden vooral vastgesteld door informatie van de patiënt, lichamelijk onderzoek, bloedanalyse, röntgenfoto’s, bloeddrukmeting, enzovoort. Van Grieks symptōma wat ‘toeval, gebeurtenis, wat samenvalt’ betekent (syn = samen + piptein = vallen) ↩︎
6. diagnose: de officiële vaststelling of herkenning van een ziekte, aandoening of klacht door een arts of deskundige, gebaseerd op onderzoek, symptomen en onderzoeksuitslagen. Afkomstig van het Griekse gnosis, wat kennis betekent ↩︎
7. holistisch: het geheel in samenhang bekijken, in plaats van losse onderdelen afzonderlijk. Het woord komt van het Griekse holos = “geheel”. ↩︎
8. specialisten: artsen die zich richten op ziektes van een specifiek deel of orgaan van het lichaam, zoals de cardioloog (hart) maag-darm-lever-arts, longarts, neuroloog (hersenen en zenuwstelsel), nierarts, uroloog (urinewegen en mannelijke geslachtsorganen), gynaecoloog (vrouwelijke voortplantingsorganen, zwangerschap en bevalling), endocrinoloog (hormonen), hematoloog (bloed), KNO arts (keel, neus, oren), oogarts, dermatoloog, enzovoort. ↩︎
9. kwakzalverij: het aanbieden van behandelingen of middelen die niet bewezen werkzaam zijn, vaak met misleidende of met overdreven claims. Het woord komt van kwakzalver: kwakken betekent ‘vloeistof uitschenken of morsen’ en zalven betekent ‘insmeren met zalf’. Oorspronkelijk verwees het naar rondreizende verkopers die drankjes en zalven aanprezen als wondermiddelen. ↩︎
10. natuurgeneeskunde: stimuleren van het zelfherstellend vermogen van het lichaam, vaak met voeding, kruiden, supplementen en adviezen over levensstijl. ↩︎
11. orthomoleculaire geneeskunde: een alternatieve behandelwijze die uitgaat van het idee dat gezondheid optimaal ondersteund kan worden door het lichaam te voorzien van de juiste concentraties van natuurlijke stoffen, zoals vitamines, mineralen, sporenelementen, aminozuren, vetzuren en antioxidanten. Het woord orthomoleculair betekent letterlijk: de juiste moleculen. De term werd in 1968 geïntroduceerd door Linus Pauling, een tweevoudig Nobelprijswinnaar. Hij stelde dat hoge doseringen vitamine C en andere nutriënten ziekten zouden kunnen voorkomen of behandelen. ↩︎
12. homeopathie: deze geneeswijze gaat ervan uit dat een ziekte genezen kan worden door een middel dat bestaat uit een verdunde oplossing van een stof die dezelfde symptomen veroorzaakt als de ziekte. Homeopathie is gebaseerd op twee hoofdprincipes: [1] “Het gelijke geneest het gelijkende”, wat betekent dat een stof die bij een gezond mens bepaalde klachten veroorzaakt, in zeer verdunde vorm diezelfde klachten zou kunnen genezen bij een ziek persoon. Bijvoorbeeld: een stof die bij een gezond persoon koorts veroorzaakt, zou in verdunde vorm koorts kunnen behandelen. [2] Sterk verdunnen: Homeopathische middelen worden herhaaldelijk verdund en geschud. Vaak zijn ze zó sterk verdund dat er chemisch gezien nauwelijks of geen moleculen van de oorspronkelijke stof meer aanwezig zijn. ↩︎
13. fytotherapie: kruidengeneeskunde, behandeling met geneeskrachtige planten en kruiden. Fyto- komt van het griekse phytón, wat plant, gewas betekent. ↩︎
14. traditionele Chinese geneeskunde: omvat onder andere acupunctuur, Chinese kruiden en Qi Gong. Qi Gong bestaat uit: langzame, vloeiende bewegingen, ademhalingstechnieken, meditatieve concentratie en houdingen. Qi Gong betekent ‘het oefenen/beheersen van levensenergie’. ↩︎
15. ayurveda: oud Indiaas systeem dat werkt met lichaamstypen, voeding, kruiden en levensstijl. ↩︎
16. osteopathie: een manuele therapie die zich richt op het verbeteren van de beweeglijkheid van het lichaam. Een osteopaat behandelt met de handen en kijkt naar samenhang tussen spieren, gewrichten, organen en bindweefsel. Het uitgangspunt is dat het lichaam één geheel is. Als ergens in het lichaam de beweging beperkt is — bijvoorbeeld in de wervelkolom, het bekken of rond organen — kan dat volgens de osteopathie klachten veroorzaken op andere plekken. Door zachte handmatige technieken probeert de osteopaat spanning te verminderen en de natuurlijke beweeglijkheid te herstellen. ↩︎
17. chiropractie: behandelt vooral wervelkolom en zenuwstelsel via manipulaties. ↩︎
18. antroposofische geneeskunde: combineert reguliere geneeskunde met spirituele inzichten van Rudolf Steiner. ↩︎
19. protocollen: een vastgelegde, stapsgewijze werkinstructie voor zorgverleners over hoe zij in een bepaalde situatie moeten handelen. Het doel is veiligheid van de patiënt, eenduidigheid van handelen, kwaliteit en voorspelbaarheid van zorg en minder fouten ↩︎