Welke desastreuze gevolgen heeft ultrabewerkte voeding op je gezondheid?

Ultrabewerkte voeding speelt een onweerlegbare rol bij de epidemie van chronische aandoeningen.

In mijn vorige blog schreef ik over de enorme toename van het aantal mensen met chronische aandoeningen in Nederland en een van de oorzaken daarvan is ultrabewerkte voeding.

Als je mijn blogs regelmatig leest zul je waarschijnlijk al gestopt zijn met het vullen van je keukenkastjes met producten die bol staan van de zaadoliën en andere schadelijke ingrediënten. In de supermarkt en je omgeving zul je echter merken dat deze boodschap nog niet bij iedereen is aangekomen.

Dat heeft alles te maken met de machtige voedingsindustrie die al decennialang miljarden investeert om de schijn op te houden dat het allemaal wel meevalt, een tactiek die overigens sterk doet denken aan die van de tabaksindustrieën van weleer.

In deze blog leg ik uit wat ultrabewerkte voeding is, wat de gevaren zijn voor de gezondheid en welke keuzes het beste zijn voor jou.

Wat is ultrabewerkte voeding?

Ultrabewerkte voeding (Ultra Process Food, UPF) zijn producten die niet meer zijndan ‘lege geraamtes’ die gestript zijn van hun oorspronkelijke natuurlijke ingrediënten.

Ze bevatten nauwelijks of geen ‘echte’ voedingsstoffen maar wel talloze toevoegingen zoals kleur- en smaakstoffen, emulgatoren¹ , zaadoliën, conserveringsmiddelen en suikers.

Voeding wordt in vier groepen ingedeeld (volgens het NOVA-classificatiesysteem²):

1. Onbewerkt/minimaal bewerkt zoals fruit, groenten, eieren en vlees.
2. Bewerkte culinaire ingrediënten zoals olie, bloem en suiker.
3. Bewerkte voeding zoals kaas, ham en ingeblikte groenten.
4. Ultrabewerkte voeding: industrieel geproduceerd, met ingrediënten die je thuis niet zou willen gebruiken.

Het gaat hier dus vooral om de groep van ultrabewerkte voeding, maar ook andere bewerkte voedselgroepen kunnen schadelijke ingrediënten bevatten.

Hier zijn veelvoorkomende voorbeelden van ultrabewerkte voeding, ingedeeld per categorie:

Dranken

Frisdranken (Coca-Cola, Fanta), energiedranken (Red Bull), vruchtendranken met suiker, smaakmelk³ zoals chocolademelk (Chocomel), aardbeimelk (Fristi) of vanillemelk, instant koffie- en chocoladepoeder.

Ontbijt

De meeste ontbijtgranen (cornflakes, muesli uit een doos), instant havermout met smaakjes en ontbijtkoeken.

Brood en bakproducten

Fabrieksbrood (wit en veel volkorenbroden), croissants, muffins, koekjes, crackers en wafels.

Snacks en snoep

Chips, koekjes, popcorn uit een zak, chocoladerepen, snoep, gummybeertjes, rijstwafels met coating.

Kant-en-klaar en diepvries

Diepvriesmaaltijden, diepvriespizza, magnetronmaaltijden, voorverpakte soepen , instant noodles (bijv. Cup Noodles).

Vlees- en visvervangers

Kipnuggets, hotdogs, worstjes, frikandellen, vissticks, vegaburgers uit de fabriek.

Zuivel

Gesuikerde yoghurt met smaakjes, smeerkaas, ijsjes, chocolademelk en slagroomspray.

Sauzen en spreads

Ketchup, mayonaise, kant-en-klare pastasaus, margarine, pindakaas met suiker en palmolie.

Zogenaamd gezonde producten die toch UPF zijn

Proteïnerepen, dieet- of ‘light’ producten, plantaardige melk met allerlei toevoegingen, smoothies uit een fles, veel glutenvrije producten.

Deze ultrabewerkte voeding is een enorm deel geworden van het gemiddelde dieet:

De gevaren van ultrabewerkte voeding

In feite is ultrabewerkte voeding geen echte voeding, maar slechts vulling die met grote gezondheidsrisico’s gepaard gaat.

In 2025 publiceerde The Lancet⁴ een uitgebreide serie over ultrabewerkte voeding en volksgezondheid⁵, die tot de volgende belangrijke conclusies kwam:

1. Overtuigend wetenschappelijk bewijs dat ultrabewerkte voeding het risico verhoogd op het ontwikkelen van vrijwel alle veelvoorkomende chronische ziektes. De onderzoekers stellen dat verder onderzoek afwachten geen reden meer is om beleid uit te stellen.
2. Ultrabewerkte voeding verdringt wereldwijd traditionele voeding, met alle risico’s van dien. Het is allang niet meer een westers probleem.
3. Ultrabewerkte voeding is niet alleen problematisch vanwege wat erin zit maar ook vanwege wat er níet in zit, wat er tijdens productie ontstaat, en wat er uit de verpakking lekt.
4. Verpakkingsmateriaal bevat vaak schadelijke chemicaliën die een onderschat risico vormen.
5. Ultrabewerkte voeding wordt gepusht door machtige internationale bedrijven die geavanceerde politieke tactieken gebruiken om winst te maximaliseren en regulering te vertragen.

Veel wetenschappelijk onderzoek legt sterke verbanden tussen een hoge consumptie van ultrabewerkte voeding en een verhoogd risico op allerlei chronische aandoeningen:

Risico voor stofwisseling en hart- en bloedvaten

Consumptie van ultrabewerkte voeding wordt onder andere in verband gebracht met overgewicht, obesitas, diabetes type 2, hoge bloeddruk en hart- en vaatziekten. Een uitvoerige Franse studie⁶ toonde aan dat elke 10% stijging in de consumptie van ultrabewerkte voeding gepaard ging met een significant hoger risico op cardiovasculaire aandoeningen.

Kanker

Meerdere grote studies⁷ ontdekten een verband tussen ultrabewerkte voeding en een sterk verhoogd risico op bepaalde kankers, waaronder borst- en darmkanker.

Mentale gezondheid

Onderzoek⁸ wijst ook op verbanden met depressie, angststoornissen en cognitieve⁹ achteruitgang. De darm-hersenas¹⁰ speelt hier vermoedelijk een belangrijke rol. Ultrabewerkte voeding verstoort de darmflora, wat invloed heeft op de gemoedstoestand en hersenfunctie.

Darmen en ontstekingen

Emulgatoren¹¹ , zaadoliën¹² , geraffineerde koolhydraten en andere toevoegingen in ultrabewerkte voeding kunnen de darmwand beschadigen, de doorlaatbaarheid van de darmwand verhogen (de zogenaamde ‘leaky gut’¹³) en chronische laaggradige ontstekingen¹⁴ in gang zetten.. Dit is een mechanisme dat aan veel chronische ziektes ten grondslag ligt. Zaadoliën zijn een van de meest dominante en schadelijke ingrediënten in ultrabewerkte voeding waaronder chips, koekjes, kant-en-klaarmaaltijden, margarines, sauzen en snacks.

Ontwikkeld om verslavend te zijn

Ultrabewerkte voeding is vaak bewust zo ontwikkeld dat het de verzadigingssignalen¹⁵ omzeilt. De combinatie van zout, vet, suiker en smaakversterkers activeert het beloningssysteem¹⁶ op een manier die vergelijkbaar is met verslavende stoffen. Mensen eten er daardoor structureel veel meer van dan ze anders zouden doen.

Tekorten aan essentiële voedingsstoffen

Ondanks hoge caloriegehaltes bevatten ultrabewerkte producten weinig vezels, vitaminen en mineralen. Een dieet dat veel ultrabewerkte voeding bevat verdringt voedingsstoffen die essentieel zijn voor een goede gezondheid en een gezonde stofwisseling. Hoe meer fabrieksvoedsel we eten, hoe minder vitamines en vezels we binnenkrijgen.

De destructieve rol van de voedingsindustrie

De voedingsindustrie gaat ondanks deze schokkende bewijzen gewoon door met het produceren van ultrabewerkte voeding. Zij ontkennen de problemen nog grotendeels maar komen wel onder toenemende druk te staan.

De voedingsindustrie erkent het begrip ultrabewerkte voeding nog steeds niet. Hun voornaamste argumenten zijn dat bewerking noodzakelijk is en dat er geen oorzakelijk verband zou zijn met ziektes.

Zij gebruiken hun industriële en financiële macht om hun winsten te beschermen, ten koste van de volksgezondheid. Wat betreft hun verdediging zijn er overigens duidelijke parallellen waar te nemen met de tabaksindustrie:

• financiering van eigen onderzoek;
• samenwerking met wetenschappers die hun positie verdedigen;
• het beïnvloeden van voedingsrichtlijnen via brancheorganisaties en overheidsinstanties¹⁷;
• vertraging van de discussies om tijd te winnen;
• betwisting van de definitie van ultrabewerkte voeding, en
• kleine aanpassingen presenteren als grote vooruitgang.

De wetenschap heeft inmiddels zoveel overtuigend bewijs, zoals hierboven al aangehaald, dat volledige ontkenning niet meer geloofwaardig is geworden. Grote spelers zoals Nestlé, Unilever en Danone erkennen inmiddels intern dat een deel van hun portfolio ‘ongezond’ is. Zo publiceerde Nestlé zelf intern een inmiddels uitgelekt rapport (2021) waarin stond dat meer dan 60% van hun producten niet aan gezonde voedingsstandaarden voldoet.

Maar in plaats van ultrabewerkte voeding volledig te verwerpen, promoten ze slechts het verbeteren van hun producten door wat minder suiker, zout of zaadoliën toe te voegen aan bestaande producten. Verder zetten ze consumenten op het verkeerde been door ‘healthwashing’; producten gezonder laten lijken door slim gebruik te maken van marketing, verpakkingen en claims. Zo plakken ze labels op hun zwaar bewerkte producten met kreten als ‘eiwitrijk’, ‘vetarm’ of ‘plantaardig’ of zelfs ‘goed voor de darmen’.

Maak de juiste keuzes

De cijfers liegen er niet om. Onafhankelijke en gezaghebbende onderzoekers hebben overweldigend bewijs geleverd tegen ultrabewerkt voedsel. De hierboven genoemde studies tonen aan dat wie veel ultrabewerkt voedsel eet, een aanzienlijk hoger risico loopt op hartziekten, diabetes, kanker en zelfs vroegtijdig overlijden.

Vandaag de dag is het standpunt van de voedingsindustrie gewoonweg niet meer te verdedigen. Het is tijd voor openheid, eerlijkheid en verantwoording. Het is een lange weg, maar een die nodig is willen we een verandering bewerkstelligen. Het is een kwestie van vraag en aanbod, neem de vraag weg en je stopt het aanbod.

We moeten stoppen met het normaliseren van deze industrieel bewerkte producten en terugkeren naar échte voeding. Dit betekent dat je kritische zal moeten zijn op wat je koopt. Lees de etiketten op de verpakkingen en als je iets niet weet, zoek het dan op. Eet bewust en wees gezond.

Mijn boodschap is simpel: laat ultrabewerkte voeding staan en bescherm je lichaam tegen de schadelijke gevolgen. Kies zoveel mogelijk voor pure, onbewerkte voeding uit de natuur. Alleen door terug te keren naar de basis kunnen we ons voedselsysteem, en daarmee onze gezondheid, behouden of weer herstellen.

Nick

---

1. emulgatoren: stoffen die ervoor zorgen dat twee vloeistoffen die normaal niet mengen, zoals water en vet, toch stabiel gemengd blijven. Onderzoek wijst erop dat synthetische emulgatoren de darmwand kunnen beschadigen, de darmflora verstoren en laaggradige ontstekingen bevorderen. Dat zijn precies de mechanismen die gelinkt worden aan chronische ziektes. ↩︎
2. NOVA-classificatiesysteem: een wetenschappelijk kader ontwikkeld door de Braziliaanse onderzoeker Carlos Monteiro en zijn team aan de Universiteit van São Paulo, rond 2009-2010. Het systeem classificeert voeding niet op basis van voedingswaarden (zoals vet, suiker of calorieën), maar op basis van de mate en het doel van bewerking. Dat is het grote verschil met traditionele voedingsrichtlijnen. Traditioneel keek voedingswetenschap naar losse voedingsstoffen (vet, suiker, zout). NOVA kijkt naar het product als geheel — hoe het gemaakt is, wat ermee is gedaan, en met welk doel. Dat bleek een veel betere voorspeller van gezondheidsuitkomsten te zijn. Het systeem wordt inmiddels gebruikt in voedingsrichtlijnen van landen als Brazilië, Uruguay en Canada, en is de basis voor veel actueel onderzoek naar UPF. ↩︎
3. smaakmelk: melk waaraan smaakstoffen, suiker en vaak andere additieven zijn toegevoegd zoals chocolademelk, aardbeimelk of vanillemelk uit een pak of flesje. smaakmelk bevat doorgaans toegevoegde suikers (soms 10-15g per 250ml), kunstmatige smaakstoffen, stabilisatoren en emulgatoren (zoals carrageen of E-nummers) en soms kleurstoffen. ↩︎
4. The Lancet is een van de oudste en meest prestigieuze medische tijdschriften ter wereld. Opgericht in 1823 in het Verenigd Koninkrijk. Het wordt uitgegeven door Elsevier en staat bekend als een van de vier meest invloedrijke medische tijdschriften, samen met The New England Journal of Medicine, JAMA en The BMJ. ↩︎
5. bron: de serie werd gepubliceerd in november 2025, geschreven door 43 internationale experts, en baseert zich op meer dan 100 wetenschappelijke. Het is het meest omvangrijke wetenschappelijke overzicht over ultrabewerkte voeding tot nu toe. [https://www.thelancet.com/series-do/ultra-processedfood] ↩︎
6. Studie gepubliceerd in de British Medical Journal: ’Ultra-processed food intake and risk of cardiovascular disease: prospective cohort study (NutriNet-Santé)’ (2019). Deelnemers werden gemiddeld 5,2 jaar gevolgd. Een stijging van 10 procentpunt in ultrabewerkte voeding in het dieet werd in verband gebracht met +12% risico op hart- en vaatziekten overall, +13% risico op vernauwingen en verstopping van de kransslagaders van het hart, +11% risico op aandoeningen aan de bloedvaten van de hersenen (zoals beroerte). [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31142457/] ↩︎
7. Onder andere de studie: ‘Ultra-processed food consumption and cancer risk: A systematic review and meta-analysis’. Systematische review en meta-analyse (2023) met 625.738 deelnemers uit 13 studies. Bevindingen: 23% hoger risico op kanker in de dikke darm of endeldarm (het laatste deel van je spijsverteringsstelsel), 10% hoger risico op borstkanker. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37087831/] ↩︎
8. Onder andere de studie ‘Ultraprocessed Food Consumption and Mental Health: A Systematic Review and Meta-Analysis of Observational Studies’ (2022). Hogere consumptie van ultrabewerkte voeding werd in verband gebracht met een 53% hogere kans op mentale klachten overall, 44% hogere kans op depressieve symptomen, en 48% hogere kans op angstklachten. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35807749/] ↩︎
9. cognitief: alles wat te maken heeft met denken en mentale verwerking. Het is de verzamelnaam voor de processen waarmee je hersenen informatie opnemen, verwerken, opslaan en gebruiken. Concreet omvat het: Geheugen (het opslaan en terugvinden van informatie, zowel korte- als langetermijngeheugen), aandacht (het vermogen om je te concentreren en afleidingen te negeren), taal (begrijpen en produceren van taal), redeneren en probleemoplossing (logisch nadenken, beslissingen nemen, verbanden leggen), verwerkingssnelheid (hoe snel je informatie verwerkt). ↩︎
10. darm-hersenas: de tweerichtingscommunicatie tussen je darmen en je hersenen. Ze staan voortdurend met elkaar in contact. Niet alleen sturen je hersenen signalen naar je darmen, maar je darmen sturen ook actief signalen terug naar je hersenen. Dit verloopt via drie kanalen tegelijk: 1. de nervus vagus: de langste zenuw in je lichaam, die direct van de hersenstam naar de buikorganen loopt. Ongeveer 80% van de signalen loopt van de darmen naar de hersenen, niet andersom. Je darmen “praten” dus meer met je hersenen dan je hersenen met je darmen. 2. het immuunsysteem: ongeveer 70% van je immuunsysteem bevindt zich in en rond de darmen. Ontstekingssignalen vanuit de darmen bereiken via het bloed ook de hersenen. 3. hormonen en neurotransmitters: je darmbacteriën produceren zelf stoffen zoals serotonine, GABA en dopamine. Ongeveer 90% van alle serotonine in je lichaam wordt aangemaakt in de darmen, niet in de hersenen. ↩︎
11. emulgatoren: stoffen die ervoor zorgen dat twee vloeistoffen die normaal niet mengen, zoals water en vet, toch stabiel gemengd blijven. Onderzoek wijst erop dat synthetische emulgatoren de darmwand kunnen beschadigen, de darmflora verstoren en laaggradige ontstekingen bevorderen. Dat zijn precies de mechanismen die gelinkt worden aan chronische ziektes. ↩︎
12. zaadoliën: oliën geëxtraheerd uit zaden via industriële processen: zonnebloemolie, sojaolie, maïsolie, koolzaadolie (canola), saffloerolie, rijstolie en druivenpitolie. Ze worden massaal gebruikt in ultrabewerkte voeding vanwege hun lage kostprijs en neutrale smaak. Industriële zaadoliën worden geproduceerd via hoge temperaturen, chemische oplosmiddelen en ontgeuring. Dit kan leiden tot hoge oxidatie (‘roesten’) in het lichaam en transvetten die schadelijk zijn. ↩︎
13. leaky gut: een toestand waarbij de darmwand te doorlaatbaar wordt (officieel wordt het verhoogde intestinale permeabiliteit genoemd). De darmwand bestaat uit een laag cellen die strak tegen elkaar aan zitten, verbonden door kleine ‘sloten’ tussen de cellen. Deze barrière laat voedingsstoffen door naar de bloedbaan, maar houdt schadelijke stoffen tegen: bacteriën, gifstoffen en onverteerde voedseldeeltjes. Bij een leaky gut raken de ‘sloten’ losser. Daardoor kunnen stoffen die normaal in de darm zouden blijven de bloedbaan binnendringen. Het immuunsysteem herkent deze stoffen als vreemd en reageert met een ontstekingsreactie. Omdat dit continu gebeurt, ontstaat chronische laaggradige ontsteking. Ultrabewerkte voeding veroorzaakt een leaky gut door te weinig vezels, emulgatoren tasten de slijmlaag aan die de darmwand beschermt, kunstmatige zoetstoffen verstoren de darmflora en daarmee de barrièrefunctie en zaadoliën bevordert ontsteking in de darmwand zelf. ↩︎
14. Laaggradige ontstekingen: het immuunsysteem staat chronisch op een laag pitje ‘aan’, zonder duidelijke aanleiding of einde. Je merkt er niets van, maar weefsel en bloedvaten raken over jaren langzaam beschadigd. Dit is een van de centrale mechanismen waarmee ultrabewerkte voeding en zaadoliën gelinkt worden aan chronische ziektes. Ook wel chronische laaggradige ontstekingen of lowgrade inflammation genoemd. Laaggradige ontsteking wordt beschouwd als een onderliggend mechanisme bij vrijwel alle grote chronische ziektes: hart- en vaatziekten, diabetes type 2, obesitas, bepaalde kankers, Alzheimer, depressie en auto-immuunziekten. Het verklaart waarom ultrabewerkte voeding met zoveel verschillende aandoeningen gelinkt wordt. het is niet één specifiek ingrediënt dat één specifieke ↩︎
15. verzadigingssignalen: fysieke en mentale signalen van je lichaam die aangeven dat je voldoende hebt gegeten en de maag vol is ↩︎
16. beloningssysteem: een netwerk in je hersenen dat bepaalt wat je als plezierig, motiverend en waardevol ervaart en zorgt dat je dat gedrag herhaalt. ↩︎
17. Unilever en het Voedingscentrum. Officieel is het Voedingscentrum een onafhankelijke organisatie. Het wordt gefinancierd door de Nederlandse overheid en er is geen directe sponsoring door Unilever. Tegelijkertijd is er al langer discussie over de mate waarin voedingsrichtlijnen beïnvloed worden door bredere industriebelangen. Het Voedingscentrum baseert zich op wetenschappelijke inzichten, maar die komen deels voort uit een onderzoeksveld waarin ook de voedingsindustrie een rol speelt. Opvallend is dat meerdere directrices van het Voedingscentrum een verleden hebben bij Unilever. De huidige directrice, Petra Verhoef, werkte er bijna twaalf jaar. Ook haar voorganger Gerda Feunekes en diens voorganger Yvonne van Sluys hadden eerder functies binnen deze multinational. Dit soort ‘draaideur’- carrières, waarbij mensen bewegen tussen industrie en publieke adviesorganen, roept vragen op over onafhankelijkheid en mogelijke invloed van de voedingsindustrie op publieke richtlijnen. Voor critici draagt dit bij aan een bredere discussie over de geloofwaardigheid en onafhankelijkheid van voedingsadviezen. ↩︎