Komt scheurbuik tegenwoordig nog voor?

Scheurbuik klinkt als iets uit het verre verleden, maar wist je dat een mildere chronische vorm nog steeds relatief vaak voorkomt?

De wetenschap heeft revolutionaire ontdekkingen gedaan op het gebied van vitaminen die hebben geleid tot het voorkomen en behandelen van ziekten die voorheen onbegrepen waren. Zo is vastgesteld dat scheurbuik, lange tijd een dodelijke aandoening, wordt veroorzaakt door een tekort aan vitamine C.

Toch wordt deze kennis in de medische praktijk tegenwoordig maar beperkt toegepast. Er is relatief weinig aandacht voor de talloze fases die bestaan tussen optimale gezondheid en ziekte. Hierdoor kan de rol van tekorten aan voedingsstoffen onderbelicht blijven terwijl dergelijke tekorten wel degelijk voor uiteenlopende klachten kunnen zorgen.

In deze blog ga ik in op de nog veel voorkomende chronische vorm van scheurbuik, de klachten die hiermee samen kunnen hangen, en wat je kunt doen om deze te voorkomen en je lichaam optimaal te ondersteunen.

Een stukje geschiedenis

Scheurbuik is een ziekte die ontstaat door een ernstig tekort aan vitamine C. Tegenwoordig wordt het gezien als iets uit een ver verleden, maar eeuwenlang was het een van de grootste bedreigingen voor de mens, vooral op zee.

Tijdens de 16e tot 18e eeuw stierven duizenden zeelieden tijdens hun lange zeereizen aan scheurbuik. Zonder toegang tot vers fruit en groenten duurde het niet lang dat er sprake was van een vitamine C tekort. Dit leidde tot symptomen als vermoeidheid, bloedend tandvlees, slecht genezende wonden en uiteindelijk de dood.

In 1747 ontdekte de Schotse arts James Lind¹ dat citrusvruchten scheurbuik konden voorkomen en genezen, een waardevolle doorbraak. Hij voerde een van de eerste klinische experimenten uit met zeelieden. Toch duurde het nog decennia voordat deze ontdekking in de scheepvaart werd gebruikt.

De echte doorbraak in het inzicht van wat scheurbuik nou is, deed zich voor in de 20e eeuw. De Hongaarse biochemicus Albert Szent-Györgyi² speelde hierin een sleutelrol. Hij wist als eerste vitamine C te isoleren wat ascorbinezuur³ werd genoemd, wat letterlijk ‘tegen scheurbuik’ betekent. Voor deze belangrijke ontdekking ontving hij in 1937 de Nobelprijs voor Geneeskunde.

Rond diezelfde periode bevestigden andere onafhankelijke wetenschappers, waaronder Charles Glen King⁴, dat ascorbinezuur daadwerkelijk de stof is die scheurbuik voorkomt.

Met de opkomst van betere voeding en kennis over vitamines verdween de ernstige vorm van scheurbuik grotendeels uit het dagelijks leven. Toch komt het in zeldzame gevallen nog steeds voor, vooral bij mensen met een zeer eenzijdig dieet.

Scheurbuik is daarmee een sterk historisch voorbeeld van hoe essentieel vitaminen zijn voor onze gezondheid en hoe een tekort aan zelfs maar één voedingsstof grote gevolgen kan hebben.

Hoe ontstaat scheurbuik?

Scheurbuik ontstaat wanneer je lichaam gedurende langere tijd te weinig vitamine C binnenkrijgt. Omdat je lichaam deze vitamine niet zelf kan aanmaken, ben je voor deze essentiële voedingsstof volledig afhankelijk van voeding en supplementen.

De reden dat een tekort aan vitamine C scheurbuik kan veroorzaken, is omdat vitamine C onmisbaar is voor de aanmaak van collageen. Zonder vitamine C kan het lichaam gewoonweg geen kwalitatieve collageen aanmaken.

Collageen is een belangrijk eiwit dat zorgt voor de stevigheid van onder andere de huid, bloedvaten, botten, gewrichten, tussenwervelschijven, tanden, haar, nagels en tandvlees. Alles wat stevig en elastisch is in het lichaam bevat collageen.

Het proces verloopt geleidelijk:

1. Uitgeputte voorraden vitamine C.
2. Gevolg: een verstoorde collageenproductie waardoor je lichaam geen stevig bindweefsel meer kan opbouwen.
3. Bloedvaten worden hierdoor kwetsbaarder en weefsels verliezen hun structuur.
4. Klachten: vermoeidheid, zwakte en een verminderde weerstand.
5. Daarna komen de zichtbare symptomen aan bod zoals bloedend tandvlees, blauwe plekken, slecht genezende wonden en gewrichtspijn.
6. Tenslotte leidt het tekort aan vitamine C tot ernstige schade, waaronder bloedingen, tanden die loskomen, infecties en zelfs levensbedreigende complicaties.

Chronische scheurbuik komt nog steeds voor

Het is waar dat we tegenwoordig de snel verlopende, extreme variant nog maar zelden tegenkomen. Milde en chronische vormen van scheurbuik ten gevolge van een tekort aan vitamine C komen daarentegen veel vaker voor dan je denkt.

Tekorten leiden tegenwoordig niet meer tot de ‘klassieke scheurbuik’ die we kennen uit de geschiedenisles, maar kunnen wel degelijk leiden tot een mildere chronische vorm.

Veel van de klachten die mensen ervaren kunnen daar het gevolg van zijn.

Er bestaat een blinde vlek in de medische wereld aangezien er tussen een volledig gezond persoon en iemand die overlijd door scheurbuik veel tussenfasen bestaan. Hierdoor zien artsen vaak situaties over het hoofd die het gevolg zijn van tekorten van vitamine C.

Als artsen deze tussenfasen wel zouden herkennen kunnen veel ziekten en klachten eenvoudig verholpen worden door gewoon de tekorten aan te vullen.

De rol van collageen en vitamine C in het lichaam

De basisstructuur van het lichaam wordt in belangrijke mate bepaald door collageen dat verreweg het meest voorkomende eiwit van het lichaam is. Het zorgt voor stevigheid en samenhang in vrijwel alle weefsels en organen.

Het menselijk lichaam is voortdurend bezig met een ongelooflijk actief en grootschalig proces van het afbreken en opbouwen van alle weefsels. Dit dynamische proces is essentieel voor het behoud van een gezonde structuur en functie van elk onderdeel van het lichaam.

Als je de structuur van je lichaam wilt beschermen en in optimale conditie wilt houden, is het essentieel dat je dit proces actief ondersteunt.

Vanuit dit gezichtspunt is het cruciaal om voor voldoende bouwstoffen te zorgen. De aanmaak en het onderhoud van collageen zijn afhankelijk van meerdere dingen, waaronder de beschikbaarheid van specifieke voedingsstoffen. We hebben bijvoorbeeld elke dag minstens 4 tot 6 gram zuiver collageen nodig.

Collageen is een eiwit dat door het lichaam wordt omgezet in de bouwstenen die nodig zijn om te groeien of te herstellen. Om dit in gang te zetten, is er veel collageen nodig.

Je kunt dit nog effectiever ondersteunen door de collageen te verwerken met andere eiwitten, zoals wei-eiwit.

Daarnaast is er vitamine C nodig voor de aanmaak van collageen in de cellen. Onvoldoende vitamine C kan leiden tot een verminderde collageenvorming die ook nog eens van mindere kwaliteit zal zijn. Op lange termijn kan dit invloed hebben op de structuur en functie van de weefsels en organen.

Je kunt zonder een dagelijkse minimumdosis van 40 mg vitamine C per kilogram lichaamsgewicht (je gewicht x 40 geeft je het minimum aantal mg), het collageen van je lichaam niet goed onderhouden.

Dit is veel meer dan de Aanbevolen Dagelijkse Hoeveelheid (ADH) van 80 mg. De huidige ADH is vooral gebaseerd op het voorkomen van scheurbuik en niet op het bevorderen van optimale gezondheid.

Dit is problematisch, omdat vitamine C een veel bredere rol speelt, onder andere in het immuunsysteem, hart- en vaatgezondheid en hormoonproductie. Verschillende studies laten zien dat hogere doseringen verkoudheden kunnen verkorten, symptomen kunnen verminderen en het risico op infecties kunnen verlagen.

Daarnaast blijkt dat mensen verschillend reageren op vitamine C. Factoren zoals stress, roken, fysieke belasting en ziekte kunnen de behoefte sterk verhogen. Hierdoor is een ‘one-size-fits-all’ achterhaald.

Sommige studies suggereren dat bioflavonoïden een aanvullende rol spelen in de ondersteuning van vitamine C-activiteit.

Voor een goede ondersteuning van onze lichaamsprocessen is het belangrijk om dagelijks voldoende van deze voedingstoffen binnen te krijgen. Tekorten aan vitamine C kunnen uiteenlopende klachten veroorzaken, van mild tot ernstig, maar worden door artsen veelal niet als onderliggende factor herkend.

Wanneer deze voedingsstoffen structureel worden aangevuld, ondersteun je de natuurlijke herstel- en onderhoudsprocessen van het lichaam. Dit kan bijdragen aan het voorkomen van een geleidelijk en vaak onopgemerkt tekort, dat op langere termijn tot gezondheidsproblemen zou kunnen leiden.

Voorkom dat je niet wordt onderworpen aan de mildere chronische variant van scheurbuik en zorg voor voldoende vitamine C en collageen.

Deze voedingsstoffen spelen nou eenmaal een cruciale rol in de structuur en het onderhoud van huid, botten, gewrichten, tanden, bloedvaten en bindweefsel. Laat je lichaam niet onnodig verslappen of verzwakken. Je kunt het met bovengenoemde gegevens heel eenvoudig voorkomen!

Nick

---

1. James Lind: een Schotse arts (1716–1794) die wordt beschouwd als een van de grondleggers van de moderne klinische geneeskunde. Hij is vooral bekend vanwege zijn onderzoek naar scheurbuik. In 1747 voerde hij één van de eerste gecontroleerde medische experimenten uit: hij verdeelde zieke zeelieden in groepen. Elke groep kreeg een andere behandeling. De groep die citrusvruchten (citroen/sinaasappel) kreeg, herstelde snel. Hiermee toonde hij aan dat citrus scheurbuik kon genezen In 1753 publiceerde hij zijn bevindingen in: “A Treatise of the Scurvy”. Lind wist nog niet dat vitamine C de werkzame stof was. Die ontdekking kwam pas bijna 200 jaar later ↩︎
2. De Hongaarse arts Albert Szent – Györgyi ontving in 1937 de Nobel-prijs voor de Fysiologie of Geneeskunde toegekend voor onder andere zijn ontdekkingen m.b.t. vitamine C. ↩︎
3. ascorbinezuur: de chemische naam voor vitamine C. Ascorbinezuur is een wateroplosbare vitamine die essentieel is voor het menselijk lichaam. We kunnen het zelf niet aanmaken en moeten het dus via voeding of supplementen binnenkrijgen. De naam zegt eigenlijk alles: ‘a-‘ = zonder en ‘scorbutus’ = scheurbuik (Latijn), dus ascorbinezuur = ‘tegen scheurbuik’ ↩︎
4. Charles Glen King: (1896–1988) een Amerikaanse biochemicus die een belangrijke rol speelde in de ontdekking van vitamine C. Rond 1932 wist King vitamine C te isoleren uit natuurlijke bronnen (zoals citroensap) en aan te tonen dat deze stof scheurbuik voorkomt. Hij werkte onafhankelijk van Albert Szent-Györgyi, die vitamine C rond dezelfde tijd ook isoleerde. Szent-Györgyi isoleerde en identificeerde de stof (ascorbinezuur) en King bevestigde dat deze stof daadwerkelijk de anti-scheurbuikfactor was. Er was enige discussie over wie precies “de ontdekker” van vitamine C was, maar Szent-Györgyi kreeg uiteindelijk de Nobelprijs (1937) en King wordt erkend als co-ontdekker vanwege zijn onafhankelijke bevestiging. ↩︎