Snode plannen van de Europese Unie en hun Risicomodel

Waarom de Europese Unie de preventieve en ondersteunende rol van voedingssupplementen voor miljoenen Europeanen flink dreigt te beperken.

De Europese Unie staat op het punt het gebruik van vitaminen en mineralen, essentiële voedingsstoffen voor je lichaam, fors te beperken.

Al meer dan twintig jaar werkt Brussel toe naar EU-brede maximumgehalten voor vitaminen en mineralen in voedingssupplementen, de zogenaamde Maximum Permitted Levels (MPL’s), maximaal toegestane doseringsniveaus.

Hoewel de Europese Commissie dit presenteert als een stap naar meer ‘consumentenveiligheid en harmonisatie’, waarschuwt een groeiend aantal wetenschappers en gezondheidsdeskundigen voor een wrange paradox:

Door de MPL’s voor voedingstoffen te laag vast te stellen, zal de EU de zich alsmaar uitbreidende pandemie van chronische aandoeningen alleen maar verder laten toenemen.

Als bestuurder van de Alliance for Natural Health¹ ben ik actief betrokken bij het bestrijden van de komst van deze Europese wetgeving die de toegang tot vitaminen en mineralen ingrijpend zal beperken. In deze blog ga ik hier dieper op in en geef ik je een update van de huidige stand van zaken.

Wat zit er achter?

In 2002 nam de Europese Unie een richtlijn² aan (Richtlijn 2002/46/EG³) om de regels voor voedingssupplementen in de verschillende lidstaten beter op elkaar af te stemmen.

Deze richtlijn geeft de Europese Commissie de bevoegdheid om maximale hoeveelheden vast te stellen voor vitaminen en mineralen in supplementen. Daarbij moet zij zich baseren op wetenschappelijk advies van de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA)⁴.

Volgens de richtlijn moet bij het bepalen van die maxima rekening worden gehouden met drie elementen:

1. wat wetenschappelijk gezien ‘veilig’ is;
2. hoeveel voedingsstoffen mensen via hun gewone voeding binnenkrijgen, en
3. wat als aanbevolen dagelijkse hoeveelheid geldt voor de bevolking.

Nu, meer dan twintig jaar later, staat de Europese Commissie op het punt om deze Europese maximumgrenzen vast te stellen.

Je kunt je afvragen of de Europese Commissie zich behoort te bemoeien met de hoeveelheid vitaminen en mineralen die jij en ik innemen. Maar nog zorgwekkender wordt het wanneer die maximale grenzen uitsluitend worden gebaseerd op mogelijke of minimale risico’s zoals milde bijwerkingen van tijdelijke diarree bij een te hoge magnesiuminname, zonder de talloze gezondheidsvoordelen in overweging te nemen.

Een opvallend contrast: beleid over tabak en alcohol

Veel critici wijzen op een dubbele standaard. Aan de ene kant heb je de EU Unie die overweegt om de maximale toegestane dosering voor levensbelangrijke vitaminen en mineralen in supplementen te beperken. Aan de andere kant zijn tabak en alcohol, ondanks de talloze destructieve gevolgen, zonder enige restrictie verkrijgbaar. Klinkt vreemd, nietwaar?

Tabak heeft geen enkele positieve functie voor het lichaam en is onmiskenbaar verbonden met ernstige ziekten en sterfte. Toch wordt het niet verboden, maar gereguleerd via waarschuwingen op verpakkingen en leeftijdsgrenzen. Dat terwijl sigaretten duizenden chemische stoffen bevatten, waarvan honderden giftig of kankerverwekkend zijn.

Ook alcohol, waarvan bekend is dat het bijdraagt aan leverziekten, kanker en andere gezondheidsproblemen, blijft vrij en onbeperkt verkrijgbaar binnen een systeem dat zich vooral inzet op voorlichting en persoonlijke verantwoordelijkheid. Producenten mogen dranken met zeer uiteenlopende alcoholpercentages op de markt brengen en volwassenen mogen in principe zelf bepalen hoeveel zij dagelijks drinken.

Daartegenover staan vitaminen en mineralen, levensbelangrijke voedingsstoffen die je lichaam nodig heeft om te kunnen functioneren en gezond te blijven. Voedingsstoffen die helaas niet meer in benodigde hoeveelheden in onze voeding terug te vinden zijn. Ze helpen onder andere je immuunsysteem, houden je botten sterk, dragen bij aan de weerstand tegen stress en zorgen voor energie.

Toch drongen veel EU-landen (waaronder Nederland) er eind 2025 bij de Europese Commissie op aan om in 2026 maximale grenzen vast te stellen voor hoeveel van deze essentiële voedingsstoffen in supplementen mag zitten⁵.

Zo ontstaat volgens critici een opmerkelijke situatie: producten die aantoonbaar schadelijk kunnen zijn, blijven volledig vrij verkrijgbaar, terwijl essentiële voedingsstoffen die onmisbaar zijn voor een goede gezondheid, mogelijk worden beperkt tot niveaus die te laag zijn om daadwerkelijk enig gezondheidsvoordeel te bieden.

Risico’s op de voorgrond, gezondheid op de achtergrond

De discussie gaat vooral over hoe politici wetenschappelijk advies omzetten in concrete regels. Daarbij spelen de adviezen van de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) een belangrijke rol.

EFSA werkt met wat de ‘Tolerable Upper Intake Level’ (Aanvaardbare bovengrens) wordt genoemd, afgekort als TUL. Dat is simpel gezegd de hoogste dosering van een vitamine of mineraal die iemand dagelijks kan innemen zonder dat er naar verwachting ook maar enig risico kan ontstaan voor een klein deel in de bevolking.

Belangrijk om te begrijpen is dat deze bovengrens alleen op basis van risico’s bepaald wordt. Het is dus geen aanbeveling voor wat optimaal of ideaal is voor je lichaam en gezondheid. Het zegt alleen: op deze grens krijgt niemand een milde bijwerking of negatieve reactie en niet: dit is wat je nodig hebt om je zo gezond mogelijk te voelen en te zijn.

Het model dat EFSA gebruikt om veilige bovengrenzen vast te stellen, heeft vier belangrijke beperkingen.

1. Het model richt zich vooral op het voorkomen van mogelijke vaak milde risico’s. Het houdt absoluut geen rekening met de gezondheidsvoordelen die kunnen optreden bij hogere innames, zelfs als die voor vrijwel iedereen veilig zijn.
2. Het maakt geen onderscheid tussen verschillende vormen van eenzelfde stof. Niet elke vorm van een vitamine of mineraal werkt hetzelfde in het lichaam. Sommige worden beter opgenomen dan andere of hebben minder of geen bijwerkingen. Toch worden ze in de beoordeling door de EFSA op één hoop gegooid.
3. Het bouwt extra veiligheidsmarges in. Als er onzekerheid is in de gegevens, verlaagt EFSA de veilige bovengrens nog verder door extra veiligheidsfactoren toe te passen. Dat betekent dat de uiteindelijke grens bewust aan de overdreven voorzichtige kant wordt vastgesteld.
4. Alleen afzonderlijke vitaminen en mineralen worden beoordeeld, terwijl deze stoffen in het lichaam juist samenwerken als een team. Idealiter zouden ze ook als zodanig moeten worden beoordeeld.

De Europese Commissie bouwt boven op het EFSA-advies zelfs nog extra voorzichtigheid in.

Ten eerste is voorgesteld om de ‘overgebleven ruimte’, het verschil tussen wat als veilig wordt gezien en wat mensen al via voeding binnenkrijgen, te verdelen tussen supplementen en verrijkte producten (zoals ontbijtgranen met extra vitamines).

Dat betekent in de praktijk: de helft voor supplementen, de helft voor verrijkte voeding⁶. Maar zo’n 50/50-verdeling staat niet in de wet en is slechts een beleidskeuze. Bovendien kun je niet elke vitamine of mineraal zomaar aan gewone voeding toevoegen, waardoor zo’n gelijke verdeling niet logisch is.

Ten tweede wordt er gerekend met een soort worstcasescenario. Men gaat daarbij uit van de hoogste mogelijke inname via gewone voeding, plus de hoogste inname via verrijkte producten, én men veronderstelt dat iemand elke dag zijn hele leven supplementen gebruikt.

Dergelijke aannames worden uiteraard gebruikt om de bovengrens nog lager te leggen.

Voeding versus medicijnen

De discussie over maximale hoeveelheden raakt een belangrijke andere vraag: wanneer is iets voeding en wanneer wordt het gezien als een medicijn?

Door de vaststelling van een maximaal toelaatbare hoeveelheid zou een supplement met een iets hogere dosering ineens niet meer als voedingssupplement kunnen worden gezien, maar als een medicijn. Dat zou betekenen dat hogere doseringen alleen nog via een arts verkrijgbaar zijn, in plaats van dat je daar zelf voor kunt kiezen.

Volgens critici raakt dit aan het principe van zelfzorg: het idee dat je zelf, op een verantwoorde manier, iets kan doen om je gezondheid te ondersteunen. Als effectieve doseringen verdwijnen, wordt die keuzevrijheid sterk ingeperkt.

Dat is niet onbelangrijk, want in Nederland heeft al 60% van de bevolking een of meerdere chronische aandoeningen en zijn in heel Europa chronische ziekten al verantwoordelijk voor bijna 90% van alle sterfgevallen.

Strenge limieten kunnen vier belangrijke gevolgen hebben:

• Minder toegang: werkzame doseringen zullen van de markt verdwijnen, waardoor je ineens minder mogelijkheden hebt om je gezondheid zelf te ondersteunen.
• Minder preventie: voedingssupplementen spelen een preventieve rol bij het voorkomen van aandoeningen zoals hart- en vaatziekten, botontkalking, mentale aandoeningen en nog veel meer. Die functie zal hierdoor steeds meer afzwakken.
• Onevenwichtige benadering: door alleen te focussen op het voorkomen van ‘te hoge’ innames (wat vrijwel onmogelijk is), wordt vergeten dat wanneer je onvoldoende voedingsstoffen binnenkrijgt, dit risico’s met zich meebrengen. Voor veel voedingsstoffen geldt dat vooral tekorten kunnen leiden naar fysieke ongemakken.
• Misleidende beeldvorming: het risico bestaat dat de nieuwe maximale bovengrenzen gebruikt gaan worden om de Europese burger bang te maken voor hoeveelheden die deze maxima overschrijden, terwijl informatie over de enorme gezondheidsvoordelen achterwege gelaten worden.

Mensenrechten en preventieve gezondheidszorg

Volgens artikel 35 van het EU-Handvest van de Grondrechten⁷ heeft iedereen recht op toegang tot preventieve gezondheidszorg. De Europese Unie moet in al haar beleid ervoor moeten zorgen dat het beschermen van de gezondheid van de Europese bevolking de hoogste prioriteit heeft. Deze bescherming zou ook de risico’s van tekorten aan belangrijke voedingsstoffen moeten omvatten.

Zelfs de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) stelt dat ieder mens recht heeft op het ‘hoogst haalbare niveau van gezondheid’.

Als vitaminen en mineralen wettelijk worden beperkt tot het absolute minimum, kan dat in strijd zijn met deze grondrecht op optimale gezondheidsbescherming.

Een aanpak die risico’s én voordelen meeneemt

Ook binnen de EU zelf klinkt steeds vaker de roep om een bredere benadering. Een door EFSA gefinancierd rapport uit 2019, ‘Riskbenefit assessment of foods’⁸ , onderzoekt hoe zowel risico’s als voordelen van voeding op een evenwichtige manier kunnen worden beoordeeld.

Daarnaast roept het strategische toekomstverkenningsrapport van de Europese Commissie, ‘Delivering on EU food safety and nutrition in 2050’⁹, expliciet op tot versterking van risico-baten-beoordeling.

De boodschap is duidelijk: alleen naar risico’s kijken is niet voldoende voor toekomstbestendig gezondheidsbeleid.

Een modern regelgevend kader zou daarom:

• zowel voordelen als risico’s meewegen;
• onderscheid maken tussen verschillende chemische vormen van voedingsstoffen;
• zorgen voor transparante en controleerbare methoden;
• ruimte laten voor een aangepast beleid, waarbij basisdoseringen vrij beschikbaar blijven en hogere doseringen verantwoord kunnen worden ingezet;
• gebaseerd zijn op de recentste wetenschappelijke inzichten.

Het Micronutrient Risk–Benefit (MRB) Model, ontwikkeld door de Alliance for Natural Health (ANH) in samenwerking met TNO¹⁰ en University College Roosevelt¹¹, sluit bij deze principes aan.

In plaats van alleen te vragen: ‘hoe voorkomen we te hoge innames?” stelt het model een bredere en relevantere vraag: ‘Bij welke inname-niveaus is de volksgezondheid als geheel het best gediend?’

Het MRB-model beoordeelt tegelijkertijd de mogelijke risico’s én de bewezen gezondheidsvoordelen van micronutriënten. Het zoekt naar het optimale evenwicht: hoog genoeg om gezondheidswinst te behalen, maar zonder in de buurt te komen van schadelijke niveaus.

Het doel van ANH is om het MRB-model te laten implementeren binnen de EFSA en de Europese Unie, zodat er een wetenschappelijk onderbouwd beoordelingskader zal worden gehanteerd.

Conclusie: Op zoek naar een nieuw evenwicht

Met 2026 in zicht moet de EU een belangrijke keuze maken. Wat betekent ‘consumentenbescherming’ eigenlijk?

Gaat het alleen om het voorkomen van milde bijwerkingen, zoals tijdelijke diarree bij een te hoge magnesiuminname? Of gaat het ook om het beschermen van miljoenen Europeanen die goede voeding en voedingsstoffen nodig hebben om gezond ouder te worden?

Echte bescherming van consumenten betekent meer dan alleen risico’s vermijden. Het betekent ook kijken naar wat mensen echt nodig hebben om gezond te blijven en te worden. Vitaminen en mineralen zijn geen gevaarlijke stoffen die zo laag mogelijk moeten worden gehouden, het zijn vitaminen en mineralen die in alle groenten, vlees, zuivel en vis voorkomen. Het zijn levensnoodzakelijke voedingsstoffen voor je lichaam.

Mocht de Europese Commissie haar plannen toch doorzetten, dan overwegen wij als ANH juridische stappen te ondernemen om via de rechter te komen tot een wetenschappelijk onderbouwde basis voor de beoordeling van maximale waarden.

De Alliance for Natural Health zal blijven strijden voor voor jouw en mijn natuurlijke gezondheid en voor het vrije gebruik en toegang van hoog gedoseerde vitaminen en mineralen in Europa. [Zie voor meer informatie: https://anheurope.org]

Het is misschien moeilijk om je voor te stellen dat je straks alleen nog vitamine C van 80 mg kunt aanschaffen in plaats van de huidige 1000 mg, maar dat is wel het toekomstscenario die de EU voor ogen heeft, een dat steeds dichter in de buurt dreigt te komen.

Ben je het hier ook niet mee eens en zou je er actief iets aan willen doen, dan is een lidmaatschap van de Aliance for Natural Health misschien wel iets voor jou. [https://anheurope.org/nl/lidmaatschap]

Laten we ons recht om zelf voor een natuurlijke aanpak te kiezen verdedigen en laat je stem horen!

Nick

---

1. Alliance for Natural Health: de missie van de Alliance for Natural Health is de bescherming en bevordering van natuurlijke en duurzame benaderingen voor het herstel en het behoud van de menselijke gezondheid wereldwijd. ANH steunt benaderingen van zelfzorg en gezondheidszorg die met de natuur werken en niet ertegen. Zie voor alle informatie: https://www.anhinternational.org/, https://anheurope.org/nl/, https://anh-usa.org/. ↩︎
2. richtlijn: algemene aanwijzing, die beschrijft hoe men in bepaald geval dient te handelen. In het geval van de Europese Unie, spreek je van een soort wet. Een richtlijn bepaalt wat het doel moet zijn, maar elk land mag zelf kiezen hoe dat doel in zijn eigen wetgeving wordt verwerkt. Als de EU een richtlijn vaststelt over voedingssupplementen, dan moeten alle EU-landen hun eigen wetten aanpassen zodat ze aan die Europese afspraken voldoen. Maar ze mogen zelf bepalen hoe ze dat precies doen, zolang het eindresultaat klopt. Daarnaast kennen we in de Europese Unie verordeningen: Europese wetten die direct gelden in alle EU-landen. Zodra een verordening is aangenomen in Brussel, is zij automatisch van kracht in alle lidstaten. Landen hoeven de regels niet eerst om te zetten in hun eigen nationale wetgeving. Iedereen, burgers, bedrijven en overheden, moet zich er meteen aan houden. ↩︎
3. bron: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/HTML/?uri=CELEX:32002L0046 ↩︎
4. EFSA: European Food Safety Authority. In het Nederlands: Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid. EFSA is een onafhankelijke Europese organisatie die wetenschappelijk advies geeft over voedselveiligheid. ↩︎
5. bron: Council of the European Union (2025), Document ST 15839/25 [https:// data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-15839-2025-INIT/en/pdf], waarin het volgende staat: Duitsland, gesteund door AT, BE, EE, FI, FR, HU, LV, LT, LU, MT, PL, PT, SK, SI, ES en SE, verzoekt de Europese Commissie om maximumgehalten vast te stellen voor vitaminen en mineralen in voedingssupplementen en verrijkte levensmiddelen, en om verslag uit te brengen over haar inspanningen en het verdere tijdschema voor de invoering van deze maximumgehalten. ↩︎
6. Verrijkte voeding (of: verrijkte levensmiddelen) is gewone voeding waaraan extra voedingsstoffen zijn toegevoegd. Dat kunnen bijvoorbeeld zijn: vitaminen, mineralen, vezels, omega-3-vetzuren. Het is dus eten of drinken waar fabrikanten extra voedingsstoffen aan toevoegen om het “gezonder” te maken. Voorbeelden: ontbijtgranen met extra vitamine D of ijzer, margarine met toegevoegde vitamine A en D, sinaasappelsap met extra calcium, zout waaraan jodium is toegevoegd ↩︎
7. EU-Handvest van de Grondrechten: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/?uri=CELEX%3A12012P%2FTXT ↩︎
8. bron: het artikel “Risk-Benefit Assessment of Foods” is gepubliceerd in EFSA Journal in 2019. Het behoort tot de EU-FORA programme serie, een EFSA-programma dat zich richt op training en kennisopbouw voor risicoanalyse van voedsel. Risk-Benefit Assessment (RBA) is een methode om zowel de gezondheidsvoordelen als de gezondheidsrisico’s van voedselconsumptie tegelijk te beoordelen, in plaats van alleen naar risico’s te kijken. RBA combineert kennis uit verschillende wetenschappelijke disciplines zoals voeding, toxicologie, microbiologie, chemie en epidemiologie om een compleet beeld te geven van de impact van een voedselcomponent op de gezondheid. ↩︎
9. bron: ‘Delivering on EU Food Safety and Nutrition in 2050 – Future challenges and policy preparedness’ is een wetenschappelijk vooruitkijkend studie-rapport van het Joint Research Centre (JRC) van de Europese Commissie, bedoeld om EU-beleidsmakers te helpen het voedsel- en voedingsbeleid toekomstbestendiger te maken. [https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/bitstream/JRC101971/ delivering%20on%20eu%20food%20safety%20and%20nutrition%20in%202050.pdf] ↩︎
10. TNO: een onafhankelijke onderzoeksorganisatie in Nederland. Ze doen toegepast wetenschappelijk onderzoek: dat betekent dat ze wetenschap vertalen naar praktische oplossingen voor bedrijven, overheden en de samenleving. ↩︎
11. University College Roosevelt (UCR): een kleinschalige, internationale universiteit in Middelburg (Zeeland), Nederland. ↩︎